Kynþáttafordómar: Ísland vs. Kanada

Fyrsta daginn sem ég kom hingað til Kanada fór ég í grillveislu (eina af þremur þá vikuna!) til skólastjóra skólans sem er í. Þar voru saman komnir nokkrir kennarar í skólanum og starfsfólk. Þarna gafst ágætt tækifæri til að kynnast kennurunum áður en skólinn byrjaði og við áttum góðar samræður. Eitt af því sem við ræddum voru kynþáttafordómar, upplifun þeirra hér í Kanada á þessum vanda, og hvernig þetta væri hjá okkur á Íslandi. Í einfaldleika og barnaskap mínum sagði ég við þau að vissulega væru fordómar til staðar á Íslandi í garð útlendinga en maður yrði lítið var við úthrópanir vegna litarháttar eða slíks. Aðeins viku síðar les ég á íslenskum fréttasíðum fregnir af ofbeldi tengdu kynþáttafordómum og þá miklu umræðu sem hefur skapast um slíka fordóma í kjölfarið.

Svona er maður vitlaus. Maður heldur alltaf að allt sé svo gott og fagurt í manns eigin ranni þegar það snertir mann ekki persónulega. Og ég áttaði mig á því að við Íslendingar erum í raun margir hverjir skelfilegir rasistar! Það sló mig að heyra frásögu eins foreldris hér í Kanada sem á ættleiddan son frá Afríku, hann er núna 16 ára. Sá hefur orðið fyrir miklu einelti og fordómum og á verulega erfitt uppdráttar. Hér er engu að síður mun alþjóðlegra samfélag en heima, ég sé hér a.m.k. fjöldann allan af fólki frá öllum heimshornum, Asíu, Afríku, Suður-Ameríku og víðar. En glíman er sú sama.

Af hverju erum við svona? Ræður ótti við hið ókunnuga för eða snýst þetta um eigingjarnar hugsanir okkar til umhverfisins og okkar sjálfra? Foreldrar mínir fóru í mjög skemmtilega ferð á Íslendingarslóðir í Kanada nú í sumar. Þeim fannst afar ánægjulegt að hitta eldra fólk sem enn talar íslensku og heldur í marga siði sem rekja má til Íslands. Og hér í Norður-Ameríku er fullt af svona hópum enda byggðist landið upp af fólki frá mismunandi þjóðarbrotum. Þetta finnst okkur ánægjulegt að heyra og sjá, en þegar fólk frá öðrum þjóðum tekur búsetu á Íslandi og heldur enn í tungu sína og menningu þá verðum við alveg snar!

Það er löngu kominn tími til að hætta þessum þjóðar- og litarflokkardráttum sem hafa alltof lengi fengið að grassera á meðal okkar. Við þurfum að gæta að því sem við segjum, hætta að "djóka" með ýmis orð og hugmyndir sem gera lítið úr öðrum á einn eða annan hátt, hætta að taka undir með þessum röddum með því að þegja í stað þess að mótmæla. Því þetta er ekkert fyndið, þetta er stóralvarlegt mál.

Ég man þegar ég kom fyrst til London, þá rúmlega tvítug. Aldrei hafði ég séð svo mikið af lituðu fólki, svörtu, brúnu, Asíubúum. Hvar sem ég fór, um götur og stræti, í neðanjarðarlest eða bara á flugvöllinn, sá ég fólk af öllum stærðum og gerðum, og allskonar á litinn. Ég man hvað mér fannst þetta frábær tilfinning, ég var einn örlítill punktur í þessum risastóra heimi okkar og ég hugsaði: Svona á veröldin að vera, allir litir alls staðar! Ég vona að ég eigi eftir að upplifa þessa tilfinningu á Íslandi einhvern tíma og það held ég að takist fyrst þegar fólk af öðrum litarhætti fjölgar í landinu okkar. Annars helst óttinn við hið ókunnuga og framandi sem gerir ekkert annað en að sundra og skapa leiðindi. Það er nefnilega ekki nauðsynlegt að vera hvítur til að vera Íslendingur. Þegar okkur verður það að fullu ljóst þá höfum við tekið skref í rétta átt.